सुमधुर स्वर, अनौठो स्वभाव र बहुमुखी प्रतिभाले करोडौँ दर्शक तथा श्रोताको मन जितेका भारतीय गायक किशोर कुमार आज पनि सदाबहार गीतका पर्यायका रूपमा सम्झिन्छन् । गायकसँगै अभिनेता, निर्देशक र निर्माता बनेका उनले औपचारिक संगीत शिक्षा नलिई भारतीय संगीत क्षेत्रमा असाधारण उचाइ हासिल गरेका थिए ।

सन् १९२९ अगस्ट ४ मा मध्य प्रदेशको खण्डवामा जन्मिएका किशोर कुमारको वास्तविक नाम आभास कुमार गांगुली थियो । उनी चर्चित अभिनेता अशोक कुमारका भाइ थिए । बाल्यकालदेखि नै संगीत र अभिनयमा रुचि राख्ने किशोरले पछि आफ्नो छुट्टै गायन शैलीबाट बलिउडमा बलियो पहिचान बनाए । उनी आफूलाई ‘किशोर कुमार खण्डवावाला’ भनेर चिनाउन रुचाउँथे ।

‘जिन्दगी एक सफर है सुहाना’, ‘एक लडकी भीगी भागी सी’ लगायत उनका थुप्रै गीत आज पनि लोकप्रिय छन् । भावपूर्ण गायन, आवाजमा उतारचढाव ल्याउने क्षमता र गीतअनुसार आफूलाई ढाल्न सक्ने विशेषताले उनलाई अन्य गायकभन्दा फरक बनायो । रोमान्टिक गीतदेखि हास्यप्रधान गीतसम्म उनले आफ्नो स्वरको जादु देखाए ।

किशोर कुमारको जीवनका रोचक प्रसंग पनि उत्तिकै चर्चित छन् । उनी अभिनयभन्दा गायनमा बढी रमाउँथे । निर्देशक ऋषिकेश मुखर्जीले फिल्म ‘आनन्द’ मा उनलाई मुख्य भूमिकाका लागि सोच्दा उनले अभिनयबाट बच्न कपाल खौरिएको प्रसंग चर्चित छ । अन्ततः उक्त भूमिकामा राजेश खन्ना देखिए ।

त्यस्तै, उनी भेटघाटबाट बच्न घरभित्रै बनाइएको गोप्य भर्‍याङ प्रयोग गरेर निस्किने गरेको किस्सा पनि सुनिन्छ । साथीभाइ र सहकर्मीलाई हँसाउन माहिर किशोर रेकर्डिङका क्रममा पनि आफ्नो अनौठो व्यवहार र हास्य शैलीका कारण चर्चामा रहन्थे ।

सन् १९७६ को संकटकालका बेला सरकारी कार्यक्रममा सहभागी हुन अस्वीकार गरेको प्रसंगपछि उनका गीतको प्रसारणमा प्रतिबन्ध लगाइएको विवरण पनि सार्वजनिक भएको थियो । यस्ता घटनाले उनको स्वतन्त्र स्वभाव र आफ्नै निर्णयमा अडिग रहने व्यक्तित्वलाई झल्काउँछन् ।

व्यक्तिगत जीवनमा किशोर कुमारले चार विवाह गरेका थिए । उनले रुमा गुहा ठाकुरता, मधुबाला, योगिता बाली र लीना चन्दावरकरसँग विवाह गरेका थिए । उनको छोरा अमित कुमार पनि गायक हुन् ।

सन् १९८७ अक्टोबर १३ मा ५८ वर्षको उमेरमा किशोर कुमारको निधन भयो । तर उनको आवाजको प्रभाव भने समयसँगै हराएको छैन । नयाँ पुस्ताले समेत उनका गीत सुन्ने र गाउने क्रम जारी छ ।

किशोर कुमार केवल गायक मात्र थिएनन्, उनी आफ्नै शैली निर्माण गर्न सफल एक असाधारण कलाकार थिए । अभिनय, संगीत र हास्यलाई जीवनको हिस्सा बनाएका उनको योगदान भारतीय चलचित्र तथा संगीत इतिहासमा सधैँ स्मरणीय रहनेछ ।