नेपाली चलचित्रका दशैँ गीतले चाडपर्वको रौनक, सांस्कृतिक परम्परा, पारिवारिक आत्मीयता र परदेशमा रहेका नेपालीको पीडालाई समेट्दै आएका छन् । पुराना सदाबहार गीतदेखि नयाँ चलचित्रमा समावेश गीतसम्मले दशैँको खुसीसँगै बिछोड र प्रतीक्षाको कथा सुनाउँछन् ।

चलचित्र ‘मुग्लान’ को ‘दशैँ आयो’ गीतले घर फर्किने परदेशी र आफन्तको बाटो हेरेर बसेका परिवारको भावनालाई प्रस्तुत गर्छ । वैदेशिक रोजगारीमा रहेका नेपालीका लागि यो गीत घरपरिवारको सम्झना र बिछोडको प्रतीक बनेको छ ।

त्यस्तै, ‘अल्लारे’ को ‘रातो टीका निधारमा टलक्क टल्कियो’ गीतले रातो टीका, जमरा र पारिवारिक मिलनको उल्लासलाई जीवन्त बनाएको छ । वर्षौँ बितिसक्दा पनि दशैँमा यो गीतको चर्चा उत्तिकै हुने गरेको छ ।

‘रातो टीका निधारमा’ चलचित्रमा पुरानो चर्चित गीतलाई नयाँ स्वरूपमा प्रस्तुत गर्दै नयाँ पुस्तासँग जोड्ने प्रयास गरिएको थियो । यसले पुराना सांगीतिक सिर्जनाको लोकप्रियता नयाँ पुस्तामाझ पनि कायम रहेको देखाउँछ ।

पछिल्लो समय प्रदर्शनको तयारीमा रहेको ‘आ बाट आमा २’ को ‘रातो टीका लाउँदा क्या दामी देखियो’ गीतले पनि दशैँको रौनकलाई पर्दामा उतारेको छ । बाबुल गिरीको शब्द तथा संगीत रहेको गीतमा बाबुल गिरी, रचना रिमाल, रवि ओड र जुनु रिजालको स्वर छ । गीतमा रातो टीका, जमरा र पारिवारिक भेटघाटको खुसी प्रस्तुत गरिएको छ ।

त्यस्तै, ‘झिँगेदाउ २’ को ‘ए माया नजिकै सर’ गीतले प्रेम र उत्सवको वातावरणलाई समेटेको छ । अर्जुन पोखरेलको शब्द तथा संगीत रहेको गीतमा रामचन्द्र काफ्ले र शान्ति श्री परियारको स्वर छ । गीतको दृश्यमा टीका, जमरा र दशैँको रमाइलो परिवेश देखाइएको छ ।

दशैँको खुसीसँगै आर्थिक अभाव र जीवनका कठिनाइ पनि जोडिएका छन् । ‘दशैँ नै हो कि यो मेरो दशा’ गीतले सबैका लागि दशैँ समान रूपमा सुखद नहुने यथार्थ सम्झाउँछ । त्यस्तै, ‘यसपालि दशैँमा ठूलो दाजु आउने रे’ गीतले घर फर्किने आफन्तको प्रतीक्षा र परिवारको आत्मीयतालाई उजागर गर्छ ।

नेपाली समाजमा दशैँ भनेको मान्यजनबाट टीका र आशीर्वाद ग्रहण गर्ने, जमरा लगाउने, आफन्तसँग भेटघाट गर्ने र गाउँघरमा पिङ खेल्ने अवसर हो । चलचित्रका गीतले यिनै परम्परालाई संगीत र दृश्यका माध्यमबाट नयाँ पुस्तासम्म पुर्‍याउँदै आएका छन् ।

तर विदेशमा रहेका धेरै नेपालीका लागि दशैँ घर फर्किन नपाउँदाको पीडा पनि हो । आमाबुबा छोराछोरीको प्रतीक्षामा हुन्छन्, बालबालिका आफन्त आउने आशामा बस्छन् । घरमा टीका र जमराको तयारी भए पनि परिवारका सदस्य अनुपस्थित हुँदा पर्वको खुसी अपूरो बन्न सक्छ ।

दशैँका गीतले चलचित्रको प्रचारप्रसारमा समेत महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छन् । चाडपर्वको समयमा सार्वजनिक हुने गीतले दर्शकको ध्यान चलचित्रतर्फ आकर्षित गर्छन् । तर गीतको वास्तविक सफलता प्रचारमा मात्र होइन, दर्शकको मन छुने क्षमता र सांस्कृतिक भावनालाई जीवन्त राख्न सक्ने सामर्थ्यमा निर्भर हुन्छ ।

समग्रमा, ‘मुग्लान’ र ‘अल्लारे’ जस्ता पुराना चलचित्रका गीतदेखि ‘आ बाट आमा २’ र ‘झिँगेदाउ २’ जस्ता नयाँ चलचित्रका गीतसम्मले दशैँको बदलिँदो सांगीतिक स्वरूप देखाउँछन् । संगीत र प्रस्तुति फेरिए पनि परिवारसँग भेट्ने चाहना, आमाबुबाको आशीर्वाद र आफन्तप्रतिको माया उस्तै छ ।

दशैँ कसैका लागि उल्लास हो भने कसैका लागि बिछोड र प्रतीक्षाको कथा । नेपाली चलचित्रका दशैँ गीतले यही यथार्थ सम्झाउँछन्—दशैँको वास्तविक खुसी महँगा उपहार र भव्य उत्सवमा होइन, आफ्ना मानिससँग बिताएका आत्मीय क्षणमा लुकेको हुन्छ ।